Δευτέρα, Μαΐου 22, 2006

A clockwork orange : Μια πραγματεία πάνω στη βία και στην επιλογή

What's it going to be then, eh?

Εναλλακτικός τίτλος : «Α ρε κερατά Kubrick!»

Κινηματογραφική βραδιά μπροστά στο laptop χθες—να ‘ναι καλά η broadband της μπου του τέλεκομ—και είπα να αναβάλω για λίγο την «εμπειρία του Κώδικα ΝταΒίντσι», του οποίου το downloading θα γίνει εντός των επόμενων ημερών—έλα, δεν θέλω ν’ ακούω αηδίες του στυλ «εγώ αρνούμαι να το δω», άντε μπράβο—για κάτι πιο...κλασικό!



Το Clockwork Orange το πρωτοείδα ως φοιτητής στο αμφιθέατρο της σχολής μου μαζί με καμιά τριανταριά ακόμη ρεμάλια, κατά τη διάρκεια μιας κατάληψης, ξέρετε, τότε που εκδηλώναμε κι εμείς τα επαναστατικά μας και νομίζαμε πως βλέποντας «ανατρεπτικές» ταινίες θα αλλάζαμε το διαβολεμένο σύστημα. Περιττό να σας πω βέβαια ότι δεν είχα καταλάβει και πολλά τότε, αφού την ώρα που ο Alex περνούσε τα μαρτύρια του Τζίσους επί της οθόνης, εμείς ήμασταν απασχολημένοι με το να χαλβαδιάζουμε τα λιγοστά γκομενάκια που βρισκόντουσαν τριγύρω.

Ακολούθησε μετά από λίγο καιρό μια πιο ιδιωτική προβολή στο σπίτι μου και με παρέα μόνο ένα φίλο αυτή τη φορά. Είχα φροντίσει φυσικά να είμαι περισσότερο συγκεντρωμένος και βέβαια, το αποτέλεσμα ήταν στο τέλος της ταινίας να μείνω μ’ ανοιχτό το στόμα, και όχι, οι ποσότητες αλκοόλ που είχα καταναλώσει εκείνο το βράδυ σίγουρα δεν ευθύνονταν γι’ αυτό.

Θα πω εδώ ότι το Clockwork Orange αποτελεί, κατά την άποψή μου, μια από τις φωτεινές εξαιρέσεις πετυχημένης μεταφοράς ενός βιβλίου στη μεγάλη οθόνη—φυσικά, Kubrick είναι αυτός, δεν είναι παίξε γέλασε—αφού κατορθώνει να «πιάσει» τόσο τα νοήματα όσο και την ατμόσφαιρα του βιβλίου με συγκλονιστικό τρόπο. Το βιβλίο του Anthony Burgess ήταν ένα από τα πρώτα μου αποκτήματα από τα βιβλιοπωλεία του Λονδίνου, βιβλίο που, περιττό να πω ότι «ξεκοκκάλισα» μέσα σε δυο μέρες.



Ένα πραγματικά ιδιαίτερο στοιχείο στο βιβλίο αυτό—και κατ’ επέκταση και στην ταινία—είναι ότι η βία και η παραφροσύνη συνδυάζονται με τέτοιο μοναδικό τρόπο με τον προβληματισμό και μ’ ένα σαρωτικό, κυνικό χιούμορ, που ο αναγνώστης δικαίως θα απορεί πως είναι δυνατόν να διαβάζει για φρικαλεότητες και ταυτόχρονα να χαμογελά. Η κοφτερή γραφίδα του Anthony Burgess μας μιλά για τη ζωή του Alex, ενός 15χρονου, ηγέτη μιας εκ των πολλών συμμοριών εφήβων που δρουν ανεξέλεγκτα σε μια τρομακτική μεγαλούπολη του κοντινού μέλλοντος, που ολόκληρη η ζωή του στρέφεται γύρω από έναν αέναο κύκλο τυφλής βίας σε κάθε της μορφή. Ο Alex, μιλώντας μια περίεργη και βίαιη στην κατασκευή της αργκό—εφεύρεση εξ ολοκλήρου του ίδιου του συγγραφέα—μας περιγράφει σε πρώτο πρόσωπο τη ζωή του και τα «κατορθώματά» του στους δρόμους της μεγαλούπολης όπου βασιλεύει το δίκαιο του ισχυρού. Ο Alex και η παρέα του περνούν τα βράδια τους βιάζοντας, ξυλοφορτώνοντας και ληστεύοντας, ενώ το πρόγραμμά τους περιλαμβάνει και ώρες ανάπαυσης και «περισυλλογής» στο φουτουριστικό μπαρ όπου σερβίρεται γάλα «ενισχυμένο» με διάφορα ψυχοδραστικά. Και ο συγγραφέας προσπαθεί να ρίξει φως στα κίνητρα αυτής της τυφλής βίας, στην ίδια την παρανοϊκή και καταστροφική φύση της, βλέποντάς το καθαρά από τη σκοπιά του θύτη, της εγκληματικής αυτής φυσιογνωμίας.



Αλλά το βιβλίο δε μένει εκεί...Δεν πρόκειται για άλλη μια πρόκληση μέσω της περιγραφής βίαιων σκηνών. Όταν ο Alex διαπράττει φόνο, συλλαμβάνεται και οδηγείται στη φυλακή, γίνεται το πειραματόζωο της νέας, ολοκληρωτικής κυβέρνησης, που υπόσχεται να εξαλείψει το έγκλημα, μεταμορφώνοντας τους εγκληματίες σε «αγίους» με τη χρήση μιας απάνθρωπης μεθόδου πλύσης εγκεφάλου. Το σπουδαίο ζήτημα που τίθεται λοιπόν είναι αυτό της επιλογής μεταξύ των δρόμων της «αρετής» και της «κακίας». Είναι άραγε οι βίαιες τάσεις έμφυτες; Κι αν ναι, πόσο δικαιούται το άτομο να επιλέξει μόνο του τη μεταμέλεια και την αναμόρφωση; «Ουδείς εκών κακός», μας λέει η σωκρατική ρήση, υποτιμώντας τη σημασία της ελεύθερης βούλησης, όταν το άτομο ρέπει προς τη βία εν γνώση του και το φχαριστιέται! Ο δρόμος της «αρετής» θα πρέπει να αποτελεί επιλογή ή προϊόν εξαναγκασμού; Πόσο έχει το κράτος το δικαίωμα να ευαγγελίζεται μια κοινωνία όπου ο καθένας θα πράττει το «καλό» (ή σωστότερα ΔΕΝ θα πράττει το «κακό») με ή και χωρίς τη θέλησή του; Και μέχρι που μπορεί να φτάσει για να πραγματοποιήσει το όνειρο της «δημόσιας τάξης»; Και τελικά, πόσο είναι δικαίωμα του καθενός να είναι καθίκι του κερατά; Είναι μερικά από τα σκληρά ερωτήματα που μας θέτει ο Burgess...



Για την ταινία να πω ότι η ερμηνεία του Malcom McDowell στο ρόλο του Alex είναι εκπληκτική (και πραγματικά είναι ν' απορεί κανείς ΠΟΥ είναι αυτός ο ηθοποιός σήμερα, τον φάγανε ίσως οι λανθασμένες επιλογές, ποιος ξέρει;) ενώ για τη σκηνοθεσία του Kubrick, νομίζω πως τα λόγια είναι περιττά. Έχοντας δει την ταινία πάνω από δέκα φορές, μπορώ μετά βεβαιότητας να πω ότι εξακολουθεί να με συγκλονίζει. Όποιος δεν την έχει δει να επισκεφτεί το κοντινότερο video club ΑΜΕΣΑ...Το ίδιο κι όποιος την έχει δει! Ένα πραγματικό αριστούργημα!

16 Comments:

Blogger enteka said...

τέλειο κείμενο, τέλεια ταινία:)

22/5/06 17:59  
Blogger Durden_Alie said...

Ευχαριστώ, φίλε...:-)

Την καλησπέρα μου!

22/5/06 18:10  
Blogger Loreley-lucyluce said...

Συμφωνώ, η ταινία είναι αριστούργημα. Την έχω δει και σε αφιέρωμα και σε dvd. Σε σοκάρει η ωμή βία, ένδειξη μια αλλοτριωμένης κοινωνίας. Ο Κιούμπρικ ήταν βαθειά πολιτικοποιημένος, αλλά με το τελευταίο του πόνημα, πριν πεθάνει, το eyes wide shut, τόριξε στο ηδονοβλεπτικό σινεμά με το περίφημο ζεύγος Τομ-Νικόλ. Όχι ότι ήταν κακή ταινία...

22/5/06 18:36  
Blogger Λύσιππος said...

O Malcom McDowell είναι τιτάνας. Ακόμη και στο περίφημο πορνογραφικό Caligula δίνει μια άψογη ερμηνεία εν μέσω σκανδαλιστικών οργίων.

22/5/06 19:28  
Blogger Durden_Alie said...

lucyluce : Αν και δεν συμφωνώ απόλυτα ότι το Eyes Wide Shut είναι "ηδονοβλεπτικό σινεμά", ίσως του βγήκε περισσότερο "σκοτεινό" απ' όσο έπρεπε...Εξακολουθώ να τη βλέπω ευχάριστα και αυτήν την ταινία πάντως :-)

Λύσσιπος : Προσυπογράφω και τείνω να πιστέψω ότι ίσως το να παίξει στο Caligula ήταν μια μοιραία επιλογή για την καριέρα του...Το όνομα αυτού του ανθρώπου θα 'πρεπε, κατά τη γνώμη μου, να εμφανίζεται δίπλα στα υπόλοιπα μεγάλα ονόματα του κινηματογράφου...Κρίμα!

22/5/06 19:43  
Blogger Loreley-lucyluce said...

Όταν γυριζόταν η ταινία στο Λονδίνο, τραβούσε τα ερωτικά πλάνα μόνος του με το ζεύγος (δεν ξέρω αν είχε καν cameraman)και η διαρκεια των γυρισμάτων ήταν αδικαιολόγητα μεγάλη. Oι Τομ-Νικόλ είχαν δυσανασχετήσει πολύ.
Άσχετα από αυτό κι εμένα μού άρεσε, ειδικά οι σκοτεινές σκηνές στον πύργο με τα όργια, αλλά και η καταπληκτική μουσική. Έχω αγοράσει και το soundtrack άλλωστε. Καλό βραδυ!

22/5/06 20:28  
Blogger i-adespoti said...

Την πρώτη φορά που 'έκλεψα σκηνές' απο την ταινία , πιτσιρίκι τότε, νόμισα οτι ήταν κόμικ. Απο την δευτερη και μετά βλέπω την ωμή βία , απο κάθε πλευρά, θυτών και θυμάτων.

24/5/06 00:48  
Anonymous margarita said...

ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ.Απο αυτές που όταν τελειώσουν παραμένεις με τα μάτια θεωρατα γιατι δεν χωράνε τόσες υπέροχες εικόνες σε τοσο λιγο χρόνο και τις ξαναμοντάρεις στο μυαλό σου σε οποια σειρά θέλεις για να τις χορτασεις...Αυτό που εμένα μου κάνει τεραστια εντύπωση σε όλες τις ταινίες του Κιουμπρικ ειναι αυτή ή αισθηση της υπολανθάνουσας χορογραφίας...οι ηθοποιοι και οι σκηνές εναλλάσσονται σαν σε μπαλλέτο...καλημέρα!

24/5/06 11:18  
Blogger Durden_Alie said...

Καλημέρα Μαργαρίτα...

Συμφωνώ! Ακριβώς αυτή η αίσθηση δίνεται και σ' αυτήν, ακόμη κι όταν οι ηθοποιοί παίζουν ξύλο :-) Παίζει ρόλο φυσικά και η καταπληκτική μουσική επένδυση...

Τι να λέμε τώρα...Αξεπέραστος ο Kubrick...:-)

24/5/06 11:36  
Blogger JustAnotherGoneOff said...

Έξοχη η παρουσίασή σου!

Ο Κιούμπρικ είναι από τους αγαπημένους μου σκηνοθέτες και καθώς έχω δει πολλές φορές τις ταινίες του, μπορώ να σου πω ότι ήσουν υπερπλήρης και γλαφυρός.

Εύγε!

24/5/06 13:20  
Blogger Durden_Alie said...

Την καλησπέρα μου, Justanothergoneoff...

Θενκς...;-)

24/5/06 18:00  
Blogger Marina said...

Αυτό ήταν το ταλέντο του Κιούμπρικ, να δραματοποιεί καταστάσεις και αισθήσεις σωστά..
Αριστουργηματική ταινία που θεωρείται "κλασσική" πλέον.
Οσο για τον πρωταγωνιστή η καρριέρα του μετά πήγε έτσι και έτσι εξαιτίας των ναρκωτικών, πληροφορίες εδώ http://www.imdb.com/name/nm0000532/bio

25/5/06 12:16  
Blogger Durden_Alie said...

Ευχαριστώ για το link Μαρίνα...

Την καλησπέρα μου...:-)

25/5/06 14:48  
Blogger funEL said...

IΛΛΟΥΜΙΝΆΤΑ ΠΑΛΙΟΚΟΥΝΕΛΕ

περάστε μπορεί να σας ενδιαφέρει

θάχει και μπόλικα καρότα...

26/5/06 16:02  
Blogger Wanderer said...

Απλώς, λατρέυω τον Kubrick.
To Clockwork, υπέροχο..!

6/6/06 14:09  
Blogger Durden_Alie said...

Την καλησπέρα μου, wanderer :-)

Προφανώς είναι...αμοιβαία τα αισθήματα ;-)

6/6/06 20:21  

Δημοσίευση σχολίου

<< Home